Những tiểu thuyết xuất sắc của các nhà văn gốc Việt trở về trong ngôn ngữ Việt

Năm 2025, trên văn đàn Việt Nam xuất hiện sự “trở về” với tiếng Việt của ba nhà văn gốc Việt: Anna Mọi, Nguyễn Phan Quế Mai, Nguyễn Đức Tùng. Sự trở về đúng nghĩa bằng tiểu thuyết, hoặc qua bản dịch, hoặc qua bản gốc tiếng Việt.

Và đặc biệt, dù là chủ đề cũ, nhưng dưới hình hài của những câu chuyện tươi mới, tràn ngập ký ức thanh xuân và tình yêu chỉ có thể có ở tuổi trẻ, qua những cách kể hiện đại mà vẫn sâu thẳm trong lòng tiếng mẹ đẻ, các tiểu thuyết xuất sắc của họ đã đóng góp thêm những tiếng nói độc đáo cho văn chương Việt.

Tiểu thuyết Nọc bướm của Anna Mọi - bản tiếng Việt do NXB Trẻ ấn hành.

Viết về sự bi kịch, nhưng không phải với giọng bi kịch, mà bao giờ cũng viết với sự uymua - sự dí dỏm và cái dí dỏm đấy là tính cách của bà, như nhà văn người Pháp gốc Việt Anna Mọi chia sẻ về tiểu thuyết Nọc bướm, điều mà bà nghĩ sẽ thu hút nhất đối với bạn đọc.

Nhưng, còn hơn cả sự hấp dẫn. Mặc dù bìa bản tiếng Việt Nọc bướm (do NXB Trẻ ấn hành), đáng tiếc, sẽ không "hấp dẫn" người đọc mới (chưa biết về tác giả và tiểu thuyết) như mong đợi. Nhưng bản dịch tiếng Việt (mà sự chuyển ngữ của dịch giả Hiền Trang được nhà văn Anna Mọi hết sức hài lòng), đã cuốn người đọc ngay từ trang đầu tiên cho đến những dòng cuối cùng.

Có lẽ không phải tự nhiên mà tác phẩm của Anna Mọi được trao nhiều giải về ngôn ngữ văn học danh giá của Pháp. Anna Mọi rất giỏi kể chuyện. Những câu chuyện tình yêu tuổi thanh xuân đầy phá cách, nổi loạn, trên cái nền chiến cuộc một thời của Sài Gòn dày đặc người Mỹ, người Pháp, và ám ảnh bom đạn rền xa xôi đâu đó. Những thấp thoáng tàn lụi của một tuổi trẻ lạc loài, được kể lại một cách độc đáo, luôn thoáng hiện một nét cười dí dỏm. Đọc Nọc bướm, người đọc tuổi nào cũng như được sống chính mình trong câu chuyện sống động âm thanh, tràn ngập hương vị, và khi cuốn sách khép lại, vẫn đọng lại dư vị cuối cùng.

Ra mắt sau đó, nhưng lập tức được nhiều nhà nghiên cứu, nhà văn đánh giá là cuốn tiểu thuyết tiếng Việt đáng đọc của năm, là tiểu thuyết Thuyền của nhà văn, nhà phê bình Nguyễn Đức Tùng - vốn là một bác sĩ người Việt ở Canada. Đây cũng là cuốn tiểu thuyết Việt hiếm hoi thời gian qua vừa in ra đã được nối bản ngay sau 1 tuần phát hành.

Qua những tác phẩm đã xuất bản ở trong nước, như tập tản văn Thư gửi con trai, hay cuốn tiểu thuyết Thuyền, đã gây tiếng vang lớn, người đọc có cảm giác tác giả rất dụng công về ngôn ngữ. Song như ông đã từng chia sẻ, với ông, một người xa nước Việt đã lâu, sử dụng tiếng Việt rất ít, nhưng khi quay trở lại, “tiếng Việt đã cuốn mình đi”... Có lẽ tiếng Việt đã ngấm vào huyết quản, trong nền tảng văn hóa mà ông đã được hấp thu. Cuộc trở về với tiếng Việt qua những tác phẩm văm học này, với Nguyễn Đức Tùng, như tìm thấy kho tàng châu báu trong khu vườn tâm hồn.

Tiểu thuyết Thuyền của nhà văn Nguyễn Đức Tùng do NXB Phụ nữ ấn hành.

"Tôi có may mắn và không may mắn so với một số người viết văn ở nước ngoài hiện nay. Như Monica Trương, Ocean Vương, Nguyễn Thanh Việt, Kim Thúy.. hầu hết có một đặc điểm khác tôi xa, là họ đều đi ra nước ngoài khi còn ít tuổi, cái tuổi nhỏ quá để có thể trải nghiệm văn hóa mẹ đẻ lúc đó. Trong khi đó tôi đi lúc 20 tuổi.

Thế hệ của tôi đọc rất nhiều, vì ngày đó không có gì ngoài sách, mình lại con nhà nghèo nữa nên chỉ có sách mà thôi. Sức mạnh của chữ ngấm dần, ngấm dần. Dù ba tôi là thầy giáo dạy tiếng Pháp và tôi học tiếng Pháp trước khi học tiếng Việt, nhưng tiếng Việt vẫn là con át chủ bài chính, được ngấm sâu suốt thời gian 20 năm đầu đời. Vẻ đẹp lạ lùng của tiếng Việt cuốn tôi đi. Và có lẽ vì thế nên khi trở về tôi đã gặp lại cái đảo châu báu của mình, cái kho tàng ở trong vườn mà thật ra nó nằm ở đó lâu rồi, nhưng mình không biết. Tôi tin rằng mọi người đều có một kho tàng châu báu như thế trong khu vườn tâm hồn của mình." - nhà văn Nguyễn Đức Tùng nói.

Sau một hành trình dài trên trường quốc tế, được dịch ra hơn 15 ngôn ngữ và xuất bản tại 20 quốc gia, giành nhiều giải thưởng và vinh danh quan trọng, tiểu thuyết Dust Child của nhà văn, nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai được trở về quê hương trong ngôn ngữ Tiếng Việt dưới tên Đời gió bụi, với sự tham gia chuyển ngữ của chính tác giả và dịch giả Thiên Nga. Cuốn sách do Công ty Văn hóa & Truyền thông Nhã Nam liên kết với Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam ấn hành.

Tiểu thuyết Đời gió bụi của tác giả Nguyễn Phan Quế Mai, bản tiếng Việt do Công ty Văn hóa & Truyền thông Nhã Nam liên kết với Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam ấn hành

Như nhà văn gốc Việt đoạt giải Pulitzer Viet Thanh Nguyễn khẳng định, với Đời gió bụi "Nguyễn Phan Quế Mai sẽ giành được nhiều độc giả nữa với cuốn tiểu thuyết thứ hai đầy mạnh mẽ và đồng cảm sâu sắc của cô.” Nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai chia sẻ: việc cuốn sách được dịch ra tiếng Việt khiến chị rất hạnh phúc. Bởi vì "Ngôn ngữ tiếng Việt rất giàu có, khi mình viết sẽ khám phá ra rất nhiều điều."

Với báo chí quốc tế, “Đời gió bụi" được đánh giá là một tác phẩm có nhiều điểm độc đáo, thu hút, thì với những bạn đọc đầu tiên của bản tiếng Việt, cũng nhiều ý kiến cho rằng tiểu thuyết có đóng góp tích cực cho đời sống văn học Việt Nam hiện nay từ chủ đề đến kỹ thuật viết.. Trong nhiều năm qua, Nguyễn Phan Quế Mai đã trở thành một trong những tiếng nói nổi bật của văn chương Việt Nam trên văn đàn quốc tế với thành công vang dội của The Mountains Sing (tạm dịch: Núi hát). Và sự trở về của Đời gió bụi, đã thực sự để bạn đọc tiếng Việt chạm đến chiều sâu những câu chuyện của chị.

Dù Nọc bướm, Thuyền hay Đời gió bụi... những tiểu thuyết ấy cho thấy một cuộc trở về của ký ức, căn cước và chiều sâu văn hóa Việt. Từ đó, văn chương Việt không chỉ giàu thêm về cách kể và đề tài, mà còn được tiếp lực bởi nguồn sáng tạo ngoài biên giới, để mở rộng chính mình trong dòng chảy đương đại.

Từ trái qua, từ trên xuống: Ocean Vương, Nguyễn Phan Quế Mai, Anna Mọi, Nguyễn Đức Tùng