Giữa những thửa ruộng mạ non đầu Xuân, tiếng cồng chiêng vang lên từ sáng sớm trong sân đình Lạc Sơn, phường Tân Lập, tỉnh Đắk Lắk. Âm thanh ấy là lời hiệu triệu, mời gọi bà con trở về dự nghi lễ quan trọng nhất dịp đầu Xuân, đó là Lễ Khai hạ (hay còn gọi là lễ hạ cây nêu). Người già, thanh niên, trẻ nhỏ trong trang phục truyền thống tề tựu đông đủ, sẵn sàng bước vào thời khắc mở đầu mùa sản xuất mới.

Nghe âm thanh tại đây:
Theo phong tục của người dân tộc Mường, vui xuân đến mùng 7 tháng Giêng, là lúc người Mường làm Lễ khai hạ. Đây là nghi thức nông nghiệp lâu đời của quê hương Hòa Bình, được bà con gìn giữ và tiếp nối trên vùng đất mới Đắk Lắk.
Lễ khai hạ là một trong 3 nghi lễ quan trọng trong năm được người Mường ở Đắk Lắk duy trì thường xuyên. Ảnh: H Xíu/VOV-Tây Nguyên

Nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Thành, Chủ trì nghi lễ tại Đình Lạc Sơn, cho biết nghi thức không chỉ mang yếu tố tâm linh mà còn gửi gắm ước vọng về sự bình an và no ấm. Lễ khai hạ mang ý nghĩa xác lập chu kỳ lao động mới, củng cố niềm tin cho một năm sản xuất thuận lợi. "Xin cho đất làng này được bình an vô sự, Quốc thái, dân an. Con dân Mường làng đầu năm xin khai hạ, ra đồng để dưới ruộng thì làm ruộng, trên đồi thì trồng bắp, trồng khoai làm sao cho tốt, chắc, không bị sâu bọ, lúa thì không bị rầy, bị hư, bắp thì không bị con chim con vẹt cắn phá, khoai trồng thì không bị sâu, bị hà, và cho con dân Mường là không có việc tang chế, chỉ có việc là đón dâu, đưa rể dân làng được một năm bình yên vô sự."

Nghi lễ diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian sôi nổi, vui tươi. Ảnh: H Xíu/VOV-Tây Nguyên

Tại phường Tân Lập hiện có 7 đình làng của các nhánh người Mường từ các tỉnh phía Bắc vào sinh sống. Từ mùng 7 đến mùng 10 tháng Giêng, mỗi đình lần lượt tổ chức khai hạ, tạo nên không khí sinh hoạt văn hóa cộng đồng nối tiếp những ngày đầu xuân. Với họ, Lễ khai hạ là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong năm của dân tộc mình nên quá trình chuẩn bị nghi lễ được chuẩn bị trước đó nhiều tuần. Đồ lễ công phu, bày trí trang nghiêm thì lòng thành, ước muốn mới toại nguyện.

Bà Bùi Thị Hợi, ở tổ dân phố 2B, phường Tân Lập, cho biết: "Từ hôm mùng 1 Tết, gia đình đã chuẩn bị cũng rất rầm rộ. Từ sáng sớm ngày diễn ra lễ hội, gia đình đã thịt heo, thịt gà và đồ cơm, gói bánh, cả đêm qua không ngủ, rất là rộn ràng. Khi mình chuẩn bị cho lễ khai hạ, con cháu sẽ biết và hiểu được phong tục của dân tộc mình, từ đó con cháu sẽ truyền đạt lại cho các đời sau."

Lễ khai hạ, còn gọi là lễ hạ nêu là một nghi thức nông nghiệp lâu đời của người Mường, mang ý nghĩa xác lập chu kỳ lao động mới, củng cố niềm tin cho một năm sản xuất thuận lợi. Ảnh: H Xíu/VOV-Tây Nguyên

Sau phần lễ là phần hội. Đầu tiên, các cụ ông, cụ bà sẽ mở đầu bằng trò chơi kéo co và ném còn để sự cổ vũ con cháu trong làng giữ gìn nét truyền thống của tổ tiên truyền lại nhằm mục tiêu bắt đầu năm mới chăm chỉ lao động sản xuất. Sau đó, nhiều thanh niên nam nữ tham gia các trò chơi trò chơi dân gian truyền thống, như: đấu vật, nhảy bao bố, leo cột mỡ, đập heo đất... Trong đó, trò Ném đúm, thu hút đông đảo người dân tham gia. Những quả đúm tung lên giữa tiếng reo vui thể hiện ước vọng sinh sôi, no đủ. Kéo co, trèo cột mỡ, đập heo đất, bắt vịt… làm không khí đình làng thêm náo nhiệt.

Dù định cư, lập nghiệp ở Tây Nguyên đã hơn 50 năm nhưng đồng bào Mường vẫn giữ được nhiều nét văn hoá của dân tộc mình. Lễ khai hạ giờ đây không chỉ là nơi để người Mường gặp gỡ, thắt chặt tình đoàn kết mà còn thu hút người dân, du khách cùng tham gia, tìm hiểu nét đặc sắc của văn hoá Mường tại mảnh đất này.

Tham gia lễ hội, ông Mark Schmidt, du khách Canada, chia sẻ: "Tôi rất vui mừng và vinh dự được mời tham dự lễ hội này, một lễ kỷ niệm truyền thống. Đây là một cách tuyệt vời để gắn kết cộng đồng, gia đình và quốc gia. Lễ hội này tôn vinh quá khứ, hiện tại và hướng tới tương lai tươi sáng. Tôi mong chờ sự thịnh vượng của đất nước và hạnh phúc của người dân. Đây là một điều rất tốt đẹp, và tôi hy vọng mình có thể được chứng kiến nhiều lễ hội như thế này hơn nữa."

Lễ khai hạ được cộng đồng người Mường ở Đắk Lắk duy trì, phát triển nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng. Lễ khai hạ mở ra mùa vụ mới với niềm tin, quyết tâm và kỳ vọng về một năm sản xuất thuận lợi, cuộc sống ấm no.