Tượng nhà mồ của người Bana

Là dân tộc cứ trú lâu đời giữa vùng đại ngàn, sống gần gũi với thiên nhiên, người Bana luôn tâm niệm con người từ rừng mà ra và khi chết lại trở về với rừng. Người Bana tin rằng cái chết chưa phải là hết. Bên cạnh cuộc sống thực tại, vẫn tồn tại một cuộc sống khác đó là thế giới của người chết, của thần linh. Từ quan niệm này, người Bana có một lễ hội rất độc đáo, đó là lễ bỏ mả (lễ tiễn biệt người chết về thế giới của thần linh). Cũng với ý nghĩa đó, lễ bỏ mả không phải để khóc than, mà người dân trong buôn còn đánh cồng chiêng, uống rượu cần, múa hát vui vẻ như một nghi thức tiễn biệt lần cuối. Và một trong những thứ không thể thiếu trong lễ bỏ mả đó là dựng tượng nhà mồ. Đây được như một cách bày tỏ tình cảm của người đang sống với người đã khuất. Họa sỹ Đinh Tiến Hải, người dành nhiều năm nghiên cứu về văn hoá, nghệ thuật Tây Nguyên, cho biết: "Khi mà một người chết đi, thì họ cho đấy chưa phải là chết, mà chuyển từ trạng thái động sang trạng thái tĩnh. Theo quan niệm trước đây, tất cả của cải trong nhà của người Bana, có cái gì đều chia cho người chết một phần, nhưng vật dụng đó đều làm khác đi, hoặc bị đục thủng hoặc làm cho nó méo mó đi. Đến lễ bỏ mả, người ta cho rằng người chết sẽ vĩnh viễn dời xa thế giới con người, nên người sống dành hết tình cảm của mình để làm tượng nhà mồ. Những bức tượng nhà mồ này được dựng ở khu nhà mồ sẽ thay cho người sống theo người chết vào thế giới hỗn mang, thế giới của thần linh. Lễ bỏ mả xong thì những bức tượng sẽ mãi ở đó".

Những bức tượng nhà mồ của người Bana thực sự là những tác phẩm điêu khắc sinh động cho thấy khả năng sáng tạo, trình độ thẩm mỹ và quan niệm sống của dân tộc. Tượng nhà mồ của người Bana góp phần lưu giữ một nét văn hoá dân gian độc đáo ở Việt nam.