Góp ý vào Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, Tiến sĩ dân tộc học Hoàng Hồng Hà - hiện đang sinh sống tại Pháp, Chủ tịch hội Tinh hoa, Sứ giả Tiếng Việt ở nước ngoài năm 2025 cho rằng, để các định hướng chiến lược về văn hóa và con người thực sự đi vào cuộc sống, cần có các cơ chế và chính sách cụ thể, mang tính đột phá. Từ góc nhìn của một chuyên gia nghiên cứu văn hóa và trực tiếp hoạt động trong cộng đồng người Việt tại Pháp, Tiến sĩ Hồng Hà nhấn mạnh đến 2 trụ cột. Đó là, đầu tư chiến lược, bài bản cho việc dạy và học tiếng Việt và cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, tạo "cơ hội thực” nhằm khơi dậy và thu hút khát vọng cống hiến cho đất nước của thế hệ trẻ kiều bào.

Nghe âm thanh tại đây:

Tôi xin được chia sẻ góc nhìn của mình về hai vấn đề then chốt được đề cập trong sự thảo văn kiện đại hội XIV của Đảng. Thứ nhất về vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong việc phát huy văn hóa con người là nền tảng sức mạnh nội sinh của dân tộc. Thứ 2 về cách thức khơi dậy khát vọng vươn mình trong thế hệ trẻ kiều bào gắn kết họ với các mục tiêu phát triển của đất nước. Đây là những nội dung vô cùng quan trọng. Bởi lẽ, cộng đồng hơn 5,3 triệu kiều bào ta ở nước ngoài là một nguồn lực trí tuệ và sức mạnh mềm vô giá của dân tộc. Đóng góp của kiều bào vào sức mạnh văn hóa và ngoại giao nhân dân trong dự thảo văn kiện đại hội 14 của Đảng khẳng định văn hóa là hệ điều tiết của phát triển bền vững cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, có vai trò đặc biệt là cầu nối trực tiếp và sinh động nhất.
Tiến sĩ dân tộc học Hoàng Hồng Hà - hiện đang sinh sống tại Pháp, Chủ tịch hội Tinh hoa, Sứ giả Tiếng Việt ở nước ngoài năm 2025

Để thực hiện sứ mệnh này, theo tôi, họ có thể đóng góp qua 3 trụ cột chính. Thứ nhất đó là gìn giữ và lan tỏa trong thế hệ trẻ nội tại cộng đồng. Đây là nhiệm vụ gốc rễ, nếu không giữ được bản sắc trong chính thế hệ trẻ kiều bào, chúng ta không thể nói đến việc lan tỏa và các biện pháp cụ thể sẽ là duy trì tiếng Việt trong gia đình. Đây là viên gạch nền tảng nhất bởi thế gia đình phải là nơi tiếng Việt được sử dụng hàng ngày, không chỉ là ngôn ngữ giao tiếp mà còn là ngôn ngữ của cảm xúc, của các giá trị đạo đức, như cách xưng hô ông bà cha mẹ.

Thứ 2, đó là phát triển các trung tâm ngôn ngữ và văn hóa cần có sự đầu tư bài bản chuyên nghiệp hơn. Các lớp học Tiếng Việt cuối tuần không chỉ dạy chữ mà còn dạy Lịch Sử, địa lý, dân ca võ thuật cổ truyền. Vai trò của các hội đoàn chùa chiền trong việc tạo không gian văn hóa này là rất lớn. Thứ 3, đó là số hóa văn hóa. Chúng ta cần có những ứng dụng học Tiếng Việt hấp dẫn hoặc là qua kênh YouTube sản xuất nội dung chất lượng cao về văn hóa lịch sử Việt Nam, được trình bày một cách hiện đại song ngữ, để các em có thể tiếp cận. Trụ cột tiếp theo là để kết nối kiều bào với quê hương hướng về cội nguồn. Bởi vì, văn hóa là sợi dây kết nối tình cảm bền chặt nhất. Việc tổ chức những chuyến đi về nguồn, các chương trình như là trại hè Việt Nam cần phải nhân rộng hơn nữa. Các hiệp hội doanh nghiệp kiều bào có thể tự tổ chức các chuyến đi chuyên đề. Ví dụ như thăm chiến trường xưa, thăm các làng nghề truyền thống hay là các Trung tâm công nghệ mới. Chúng ta cũng cần phải xây dựng bảo tàng số Việt Nam, như cổng thông tin tập trung, nơi kiều bào có thể tìm hiểu những thành tựu phát triển kinh tế, xã hội, chính sách mới của Nhà nước, các giá trị văn hóa lịch sử một cách chính thống.

Về văn hóa ẩm thực và nghệ thuật. Âm thực Việt Nam là một đại sứ văn hóa xuất sắc nên việc hỗ trợ các nhà hàng Việt chuẩn bị các tuần lễ ẩm thực, các buổi biểu diễn nghệ thuật như; múa rối, ca trù, nhạc dân tộc tại các nước sở tại sẽ giúp kết nối lập tức những cảm xúc của kiều bào, của bạn bè quốc tế. Trụ cột thứ 3, đó là việc hỗ trợ công tác ngoại giao nhân dân lan tỏa ra bên ngoài.

Mỗi kiều bào phải là một đại sứ nhân dân, là sứ giả văn hóa của nước sở tại. Khi một giáo sư người Việt thành công ở nước ngoài, họ sẽ giới thiệu trí tuệ Việt Nam hay khi một doanh nhân kiều bào có thể giới thiệu văn hóa kinh doanh của người Việt. Họ giới thiệu, giải thích cho bạn bè quốc tế, hiểu đúng về lịch sử, lập trường chính sách của Việt Nam hay là những vấn đề phức tạp như là chủ quyền biển đảo.

Khi các nhà khoa học và chuyên gia kiều bào tham gia các hội thảo quốc tế thì họ không chỉ mang đến kiến thức mà còn mang theo hình ảnh người Việt Nam. Họ là kênh kết nối hiệu quả các trường đại học, viện nghiên cứu và hội đoàn nước ngoài về hợp tác với Việt Nam. Các hội hữu nghị, hội văn hóa trí thức sẽ là cây cầu nối bền chặt, tạo ra một cái mạng lưới ủng hộ Việt Nam ngay trong lòng các quốc gia khác.

Để khơi dậy niềm tự hào của thế hệ trẻ kiều bào không chỉ đến từ lịch sử mà còn đến từ những thành tựu. Theo tôi, cần đẩy mạnh truyền thông về một Việt Nam năng động, đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ cao như là Findtech, AI… dùng để truyền cảm hứng cho giới trẻ, tôn vinh và lan tỏa các hình mẫu kiều bào trẻ thành công đã đang đóng góp cho quê hương.

Về tạo cơ hội tham gia, tôi kiến nghị xây dựng một cổng thông tin quốc gia, cập nhật các nhu cầu dự án nghiên cứu hay là vị trí thực tập và hoạt động tình nguyện từ các bộ ngành địa phương và doanh nghiệp trong nước. Tôi đề xuất cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính cho kiều bào trẻ như cần có những cơ chế “một cửa”, hoặc là các chính sách ưu đãi, như là “visa trí thức trẻ”, “visa tình nguyện” để các em có thể về nước làm việc, nghiên cứu cống hiến được thuận lợi nhanh chóng.

Tôi đề nghị nhà nước đóng vai trò nâng đỡ, tạo cơ chế và lập quỹ hỗ trợ cho dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của thanh niên kiều bào muốn triển khai tại Việt Nam, đặc biệt trong những lĩnh vực ưu tiên như là công nghệ xanh, y tế giáo dục. Cùng với đó cần phát huy và kết nối chặt chẽ mạng lưới chuyên gia và tri thức kiều bào để làm cầu nối cố vấn và trực tiếp dẫn dắt những thế hệ trẻ tham gia vào những dự án trọng điểm của đất nước..

*Những đề xuất của Tiến sĩ Hồng Hà tập trung vào 2 nhóm giải pháp mang tính đòn bẩy như đầu tư cho văn hóa, thông qua các chiến lược bài bản về ngôn ngữ và công nghệ số; đồng thời, mở đường cho khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ kiều bào cho sự phát triển đất nước. TS Hồng Hà tin rằng, khi những rào cản được gỡ bỏ, khi văn hóa thực sự trở thành "sức mạnh mềm" và thế hệ trẻ kiều bào được trao cơ hội thực chất, khối đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ được củng cố bền chặt. Đó chính là nguồn sức mạnh nội sinh vô tận, là nền tảng vững chắc để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển phồn vinh, hạnh phúc trong giai đoạn mới.