Đồng bào dân tộc Chăm quan niệm các điệu múa là sự giao thoa giữa thế giới hiện tại và thế giới siêu nhiên, giữa con người với thần linh. Nghệ thuật múa của đồng bào rất đặc sắc, phong phú, đa dạng về nội dung và thể loại.

Nghe âm thanh bài tại đây:
Người Chăm có 80 điệu múa và tương ứng với từng điệu múa là 80 vị thần của theo tín ngưỡng của dân tộc Chăm. Hầu hết các điệu múa đều mang sắc thái tôn giáo, tín ngưỡng (các thần linh) và múa cung đình (lễ nghi). Các điệu múa thể hiện trong các hình thức hát khấn, nghi lễ, nhạc lễ cúng các vị thần linh, diễn ra tại các đền tháp hay trong các lễ hội lớn của cộng đồng. Các vũ điệu của thần Siva, nữ thần Uma, nữ thần Apsara… đều là những điệu múa quen thuộc, được thể hiện bởi cá nhân hay tập thể.
Múa quạt dân tộc Chăm. Ảnh Ngọc Anh

Ông Đàng Chí Quyết, khu phố Bàu Trúc, thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, cho biết: "Múa truyền thống của người Chăm được truyền từ đời này sang đời khác. Mỗi điệu múa đều ứng với một vị thần linh và điệu trống nhất định. Người Chăm dựa trên nhạc cụ truyền thống để múa, hát. Độc đáo là ở điểm này. Phụ nữ Chăm đa số đều biết múa. Ngay từ nhỏ, những đứa trẻ đã được xem múa, bắt chước múa theo."

Múa dân gian Chăm phản ánh quá trình sinh hoạt, lao động, sản xuất của người Chăm. Múa dân gian Chăm có 4 điệu múa chính là: múa chim công, múa đội nước, múa khăn, múa đạp lửa. Theo quan niệm của người Chăm, chim công là biểu tượng của niềm vui, sự may mắn. Vì thế, múa chim công luôn có trong các lễ hội, ngày vui của cộng đồng. Múa chim công không thể thiếu những chiếc quạt. Điệu múa quạt cũng là điệu múa phổ thông mà bất cứ phụ nữ Chăm nào cũng biết.

Nghệ nhân trình diễn làm gốm Chăm

Điệu múa đội nước có nguồn gốc từ cuộc sống sinh hoạt hằng ngày, phụ nữ Chăm thường đội bình nước, bình gốm, khay đựng hoa quả hay là đội thúng lúa từ nương rẫy về. Người Chăm sáng tạo ra điệu múa đội nước, trong đó có sự kết hợp khéo léo với điệu múa chim công, khiến tượng hình của vũ điệu tăng lên rất nhiều. Theo quan niệm của người Chăm, chiếc khăn tượng trưng cho tấm lòng trong trắng, hiền dịu của người thiếu nữ.

Tuy nhiên, múa khăn không chỉ dành cho nữ, mà nam cũng tham gia. Với nữ là các động tác mềm mại tha thướt, thì ngược lại các động tác của người nam lại mạnh mẽ, rắn rỏi. Điệu múa đạp lửa là điệu múa dành riêng cho nam giới và thường xuất hiện trong lễ hội Rija Nagar (lễ hội xứ sở của người Chăm). Khi múa, người ta dùng chân đạp lửa, tay cầm roi hay kiếm với động tác vừa múa vừa chiến đấu, thể hiện sự mạnh mẽ, trung kiên của người đàn ông Chăm trong việc bảo vệ xóm làng, quê hương.

Đối với vũ điệu Chăm, các động tác cơ bản tuân thủ theo nguyên tắc nhất định. Chẳng hạn như: thân hình luôn luôn giữ thẳng đứng trong khi múa; hai chân luôn khép lại với nhau trước khi nhón gót chân lên xuống; động tác tay không đưa lên vượt khỏi đầu. Nghệ thuật múa Chăm cùng tồn tại, phát triển với âm nhạc, ca hát. Đáng chú ý, vũ điệu Chăm càng hấp dẫn khi có sự phụ họa của các loại nhạc cụ cổ truyền. Các nhạc cụ này ví như những bộ phận trên cơ thể con người.

Anh Camry, người dân tộc Chăm ở tỉnh Ninh Thuận, cho biết: Trong nhạc cụ Chăm có 3 loại chính, trống ghi-năng, trống paranưng và kèn saranai. Trống ghi-năng là 2 trống dài tượng trưng cho hai chân con người, còn trống paranưng tượng trưng cho thân người, lục phủ ngũ tạng. Kèn saranai có 7 lỗ, tượng trưng cho 2 con mắt, 2 lỗ tai, 2 lỗ mũi và 1 cái miệng.

Cách đánh trống khi múa của người Chăm cũng khá đặc biệt. Anh Ka Phiu, người dân tộc Chăm ở tỉnh Ninh Thuận, cho biết: "2 cái dùi đánh trống tượng trưng cho đôi tay con người. Đánh trống phải giữ nhịp, có nghĩa là một người đánh trống âm và một người đánh trống dương. Bên âm người ta đánh trống bằng tay và bên dương người ta đánh trống bằng dùi."

Nghệ thuật múa Chăm là kho tàng nghệ thuật quý của dân tộc Chăm. Mỗi điệu múa chứa đựng cả một bề dày văn hóa, thế giới quan, nhân sinh quan của đồng bào Chăm. Quan trọng hơn, nó góp phần vào sự đa dạng bản sắc văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam.