Nghe âm thanh phóng sự tại đây:

Đời cây được tính bằng vân gỗ, còn tên tuổi của làng nghề được tính bằng cái tâm của người thợ cùng chất lượng sản phẩm chinh phục người tiêu dùng gần xa.

Làng nghề làm thớt tại ấp An Hòa, xã Định An, huyện Lấp Vò tồn tại hơn 70 năm và nổi tiếng khắp vùng. Ảnh: VOV Giao thông

Làng nghề sản xuất thớt gỗ Định An nằm trên trục Quốc lộ 54. Từ Thành phố Sa Đéc cũ đi về hướng tỉnh An Giang, đến phà Vàm Cống quẹo trái. Du khách dễ dàng biết mình đã đến Định An khi 2 bên đường hàng thớt gỗ đang phơi nắng còn trong nhà xưởng tiếng cưa gỗ, tiếng mài nhẵn thớt vang vọng. Dưới bến sông, ghe chở gỗ thả neo, nối đuôi chờ chuyển hàng lên xưởng cưa.

Bậc cao niên ở Định An cũng không biết chắc mốc thời gian hình thành làng nghề, và chỉ nhớ nghề này đã từng phồn thịnh từ những giữa thế kỷ trước. Theo lời của người dân, từ xa xưa, bà con ở vùng này thường chuyên chở và mua bán nông sản bằng ghe, đi đến các tỉnh ở xa. Khi trở về, họ hay mua lá lợp nhà và cây mù u để làm cột nhà, phần gỗ thừa được tận dụng cưa ra thành thớt cho vợ con làm bếp. Dần dà, sản phẩm thớt nhiều hơn, người dân lại mang đi bán, đổi lấy đồ dùng. Tiếng lành đồn xa, ai ai cũng đều biết nơi sản xuất thớt tại vùng Định An chất lượng nên tìm về đặt hàng, từ đó có làng nghề và việc mua bán trở nên sôi nổi.

Làng nghề thu hút nhiều lao động để sản xuất những tấm thớt rắn chắc, phục vụ trong gian bếp của hàng triệu gia đình Việt. Ảnh: VOV Giao thông

Ông Nguyễn Văn Thi, thợ làm thớt đời thứ 2 của gia đình, sống tại xã Định An, chia sẻ:"Thời gian trước, ba tôi đi mua cây mù u làm cái cày, làm trục… bán cho người ta. Gỗ dư được ba tôi cắt thử đem đi chợ bán, từ từ người ta mua nhiều rồi mình mới mở rộng sản xuất. Hồi xưa làm đủ bán để sống qua ngày vì đâu có máy móc mà phát triển, bây giờ làm nhiều lắm."

Những người nội trợ ưa chuộng thớt gỗ Định An ở 3 đặc điểm: Chất lượng bền bỉ vì thớ gỗ cứng, màu sắc tươi, băm hay chặt cũng không bị dính dăm gỗ vào thịt; Giá thành bình dân phù hợp túi tiền vì nguồn nguyên liệu có sẵn tại địa phương; Tính thẩm mỹ cao, tấm thớt tròn xoe và bóng loáng giúp bà nội trợ tự tin hơn để chế biến món ăn vừa ngon vừa sạch. Thớt Định An có nhiều loại, đường kính từ 20-50cm, được làm từ nhiều loại gỗ khác nhau, như: mù u, xà cừ, xoài, mít, gừa, còng, me. Đặc biệt, thớt Định An được làm thủ công, không sử dụng hóa chất, được phơi dưới nắng tạo nên mặt phẳng và không bị mốc.

Anh Nguyễn Quốc Việt, Chủ xưởng sản xuất thớt ở xã Định An, cho biết:"Nghề này của ông bà truyền lại, là thớt mộc, không có hóa chất hay phẩm màu gì tẩm vào đây hết. Kích thước và kiểu cọ nó rất đẹp, cả xóm làm một ngày được 1.000 tấm, tiêu thụ ở Đồng bằng Sông Cửu Long giúp nâng cao thu nhập."
Loại gỗ già, thân to, đem sấy cho hết nhựa rồi được xẻ khoanh. Ảnh: VOV Giao thông
Kinh nghiệm của những người thợ khi xẻ thớt ở Định An là luôn chọn loại gỗ già, thân to, đem sấy cho hết nhựa. Công đoạn làm thớt gồm các bước: phân đoạn, cắt thớt, lấy mực, ra vóc, đẽo, gọt láng, bào mặt… kỹ thuật này tuy dễ vì có máy móc hỗ trợ một phần, nhưng nó rất kén thợ. Muốn thớt có độ bền cao, không bị vỡ khi sử dụng thì cắt gọt độ dày, độ tròn, độ rộng của thớt theo tỷ lệ cân đối, người thợ phải có kinh nghiệm làm nghề lâu năm mới làm tốt công đoạn này. Ngoài ra, khâu gọt láng bắt buộc phải làm bằng tay vì nó giúp tấm thớt có độ đẹp và trơn láng nên không thể dùng máy móc để thay thế.

Làm thớt rất cực nhọc và không làm đơn lẻ được, mỗi người thợ phụ trách một công đoạn khác nhau, công việc cứ vậy chuyền tay nhau mà làm đến khi thành phẩm. Thế nên ở Định An, nhiều gia đình thường mở một xưởng nhỏ để làm việc. Khi đó, đàn ông thì vận chuyển gỗ, cưa, đục, cắt… còn phụ nữ thì chà nhám, phơi phiến. Làm thớt vất vả nhất là lúc phơi nắng, thời tiết nắng mưa thất thường nên việc phơi nắng luôn phải trông chừng. Nếu mùa mưa, có khi cả tuần mới đủ nắng để chuyển sang công đoạn bào láng thớt.

Sản phẩm danh tiếng của làng nghề Định An là thớt gỗ mù u, vừa đẹp vừa bền. Ảnh: VOV Giao thông

Sản phẩm danh tiếng của làng nghề Định An là thớt gỗ mù u và người thợ lựa chọn loại cây cổ thụ để làm thớt. Chị Lê Mỹ Trang, nhân công bào thớt tại Định An, cho biết: "Tấm thớt có bề mặt phải láng bóng, muốn tốt thì chọn loại thớt mù u hoặc xà cừ. Hiện giờ ở đây không còn làm thớt còng và xoài nữa. Hiện giờ mù u là úy nhất, nếu là thớt mù u thì “tuổi thọ” cũng tầm 10 năm mới hỏng. Nó không mốc, không lên dăm, để bao lâu cũng được."

Trung bình một ngày, một gia đình ở Định An sản xuất được 200 cái thớt. Nhưng vào đợt cao điểm như giáp Tết, nhu cầu của người dân sử dụng thớt tăng cao thì năng suất được đẩy mạnh có thể lên đến 1.000 tấm. Hằng năm, vào mùa nước nổi (từ tháng 8 đến tháng 11), xã Định An lại bắt đầu nhộn nhịp hơn những ngày thường. Những tiếng cưa, tiếng đục, tiếng máy, tiếng nói cười của người dân bào thớt làm cho vùng quê này như có thêm một nhịp sống mới