Việt Nam đang đẩy nhanh phát triển công nghệ chiến lược, coi đây là yếu tố then chốt để đạt mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045. Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh công nghệ khốc liệt chưa từng có, câu chuyện phát triển công nghệ chiến lược không chỉ là xu hướng, mà còn là lời giải cho những bài toán rất cụ thể tại Việt Nam. Đó là tăng năng suất lao động, giảm phụ thuộc vào bên ngoài, nâng cao sức chống chịu trước biến động, và tiến tới một mô hình tăng trưởng bền vững hơn.

Phiên họp lần thứ hai của Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học công nghệ và Đề án 06. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Trong nhiều năm, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chủ yếu dựa vào ba trụ cột: lao động giá rẻ, đầu tư nước ngoài và xuất khẩu gia công. Mô hình này đã giúp nền kinh tế đạt được những thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, trước những cú sốc của thế giới, như: đại dịch hay xung đột địa chính trị, đã cho thấy mức độ dễ tổn thương của nền kinh tế khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Trong bối cảnh đó, phát triển công nghệ chiến lược trở thành một yêu cầu tất yếu, để Việt Nam có thể tự đứng vững trong một thế giới nhiều bất định, quan trọng hơn là giải quyết những nút thắt nội tại của nền kinh tế.

Theo kịp, tiến cùng và vượt lên

Thời gian qua, Việt Nam đã đạt một số thành tựu bước đầu trong phát triển công nghệ chiến lược, như: Hạ tầng số phát triển nhanh, hỗ trợ chuyển đổi số; Ứng dụng công nghệ lan rộng trong toàn xã hội; Bước đầu tham gia chuỗi công nghệ cao (điện tử, bán dẫn); Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; Nhân lực công nghệ gia tăng; Thể chế, chính sách từng bước hoàn thiện…

Tuy nhiên, để chuyển từ ứng dụng sang làm chủ công nghệ, từ gia công sang sáng tạo giá trị và tham gia, dẫn dất ở một số lĩnh vực, Việt Nam phải có sự bứt phá mạnh mẽ như Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng từng nhấn mạnh: “Muốn bứt phá thì phải dựa vào tri thức, công nghệ, nhân tài và thể chế tiên phong. Và quan trọng hơn là phải chủ động chứng minh năng lực tham gia vào toàn bộ các công đoạn của chuỗi giá trị toàn cầu, nắm bắt các chuẩn quốc tế, tham gia sâu vào các chuỗi giá trị và hội nhập với ngôn ngữ về công nghệ của toàn cầu. Việt Nam cần phải đi nhanh hơn, quyết liệt hơn, táo bạo hơn. Tức là phải có cách đi riêng để rút gắn được khoảng cách với thế giới, từng bước theo phương châm là đuổi kịp, tiến cùng và vượt lên”.

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị cùng một số luật quan trọng, như: Luật Khoa học và Công nghệ; Luật Công nghệ cao; Luật Chuyển giao công nghệ; Luật Sở hữu trí tuệ; Luật an toàn thông tin mạng…, đã tạo hành lang pháp lý chung cho thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược ở Việt Nam. Việt Nam cũng thành lập Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số do trực tiếp Thủ tướng Phạm Minh Chính làm Trưởng Ban.

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Tại phiên họp Ban Chỉ đạo trực tuyến với 34 tỉnh, thành phố, diễn ra ngày 28/3, tại Hà Nội, Thủ tướng đã nhấn mạnh phát triển công nghệ chiến lược là nhiệm vụ chính trị của Việt Nam: "Thiết lập cơ chế chỉ đạo, điều hành thống nhất ở cấp Chính phủ để tổ chức triển khai chương trình phát triển công nghệ chiến lược. Rà soát, hoàn thiện danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược để trình Thủ tướng Chính phủ hoàn thành ngay trong tháng 4 năm nay. Đề xuất thành lập Tổ công tác Chính phủ về phát triển công nghệ chiến lược do một Phó Thủ tướng đứng đầu. Phát triển công nghệ chiến lược phải xuất phát từ thực tiễn, xuất phát từ yêu cầu phát triển của đất nước”.

Cách tiếp cận thực chất

Công nghệ số, bao gồm trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản trị và sản xuất. Công nghệ năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo và lưu trữ điện, đóng vai trò then chốt trong đảm bảo an ninh năng lượng. Công nghệ sản xuất như tự động hóa, robot hay tham gia vào chuỗi giá trị bán dẫn giúp nâng cấp năng lực công nghiệp. Trong khi đó, công nghệ sinh học mở ra dư địa lớn cho nông nghiệp và y tế.

Vì vậy, định hướng phát triển công nghệ chiến lược của Việt Nam hiện nay là lấy doanh nghiệp làm trung tâm, gắn công nghệ với các bài toán cụ thể của nền kinh tế và tận dụng hợp tác quốc tế để rút ngắn khoảng cách. Đặc biệt, yếu tố đào tạo con người, nguồn nhân lực phải đặt lên hàng đầu. Tổng Bí thư Tô Lâm khi đến thăm, làm việc với Học viện Kỹ thuật quân sự ngày 17/3, đã khẳng định: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình đào tạo theo hướng hiện đại, thiết thực và liên thông, gắn kết chặt chẽ với thực tiễn và sự phát triển của khoa học công nghệ, đẩy mạnh hội nhập quốc tế. Đặc biệt, tiếp tục mở rộng mô hình đào tạo chất lượng cao, đào tạo tài năng ở các bậc học thuộc các lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ nền, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, tiến tới làm chủ một số công nghệ tiên tiến, hiện đại".

Phát triển công nghệ chiến lược là yêu cầu tất yếu của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Đây chính là chìa khóa để giúp Việt Nam chuyển từ một nền kinh tế gia công sang một nền kinh tế sáng tạo và tự chủ hơn trong kỷ nguyên mới.